Elizabeth Magie, 1904 yılında insanları eğlendirmekten çok huzursuz edebilecek bir masa oyunu tasarladı. Oyuncular arsaları satın alıyor, kiraları yükseltiyor ve rakiplerini yoksullaştırıyordu. Amaç, toprak tekelleri ile rantın işleyişini eleştirmekti.
Magie, iktisatçı Henry George’un düşüncelerinden etkilenmişti. Oyun, servetin tek elde toplandığı kuralla refahın geniş bir çevreye yayıldığı kural olmak üzere iki biçimde oynanabiliyordu. Böylece farklı ekonomik düzenlerin sonuçları oyuncular tarafından karşılaştırılacaktı.
Ancak yaygınlaşan sürüm, paylaşmayı değil tekelleşmeyi öğreten bir oyuna dönüştü. Magie’nin tasarımı satın alındı, adı ve ambalajı değiştirildi. Bugün Monopoly adıyla tanınan oyun milyonlarca eve ulaştı ve rekabeti öne çıkaran bir ürün olarak elde kaldı.
Bu hikâye, 2024 yapımı Heretic filminde de işlenir. Hugh Grant’ın canlandırdığı Bay Reed, iki genç Mormon misyonerin önünde farklı Monopoly kutuları gösterir. Kutuların renkleri ve kahramanları değişse de kurallar korunur. Reed, dinlerin benzer biçimde yeniden düzenlenmiş sürümler oldukları yönünde bir benzetim kurar.
Filmdeki benzetmenin etkileyici olması, akademik olarak kusursuz olduğu anlamına gelmez. Kolay kavramı, karmaşık bir konuyu çözüyormuş gibi sunabilir. Birbirine benzeyen özellikler, iki şeyin kopyası olduğunu kanıtlamaz; benzer korkular ve sorulara farklı toplumların benzer yanıtlar vermesi de mümkündür.
Yine de eski fikirlerin yeniden paketlenmesi gündelik hayatın ayrılmaz parçasıdır. Vaatler yeni sloganlarla, eskimiş düşünceler parlak ambalajlarla yeniden sunulabilir. Önemli olan, bir fikrin ilk kez kimin aklına geldiği değil; bugün neye hizmet ettiği ve insanların yaşamını nasıl etkilediğidir.
Kaynak: Cumhuriyet Son Dakika
